Pynciau

Cynllunio a datblygu

Ceisiadau cynllunio, y cynllun datblygu lleol a beth all gael ei adeiladu ble.

Y mis hwn

Mae cynghorau wedi bod yn penderfynu ar geisiadau cynllunio unigol ac yn bwrw ymlaen â gwaith ar gynlluniau datblygu lleol, gan gynnwys adroddiadau monitro blynyddol i'w cyflwyno i Lywodraeth Cymru erbyn 31 Hydref 2026.[1][3]

Beth sy'n digwydd

Cymeradwyodd Blaenau Gwent a Phowys eu Hadroddiad Monitro Blynyddol 2026 i'w gyflwyno i Lywodraeth Cymru erbyn 31 Hydref 2026. Argymhellodd Cabinet Sir Gaerfyrddin y dylai'r Cyngor llawn gymeradwyo ei adroddiad ei hun.[1][3][5]
Cefnogodd aelodau Torfaen gadw cyfnod cynllun 2026-2041 ar gyfer y Cynllun Datblygu Lleol ar y Cyd gyda Blaenau Gwent. Roeddent yn cefnogi'r egwyddor o hierarchaeth aneddiadau ar y cyd ar y cyfan, a byddant yn ei hystyried ymhellach cyn ei therfynu.[8]
Cymeradwyodd Cyngor Sir Caerfyrddin bedwar dogfen ddrafft o Ganllawiau Cynllunio Atodol ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus chwe wythnos. Cymeradwyodd Cabinet Conwy ganllawiau rhestr leol diwygiedig ar gyfer ymgynghoriad chwe wythnos.[6][4]

Materion pwysig

Gohiriwyd rhai ceisiadau ar gyfer ymweliadau safle. Gohiriodd Sir Gaerfyrddin siop gyfleustra yn Tycroes oherwydd pryderon am effaith ar y briffordd a diogelwch, a gohiriodd Bro Morgannwg fflatiau yng Ngwesty'r Castle, y Barri.[2][7]
Canfu ymchwil Llywodraeth Cymru fod gan 73% o awdurdodau cynllunio lleol swyddi gwag. Dywed fod angen o leiaf 161 o gynllunwyr ychwanegol dros y pum mlynedd nesaf.[12]
Dywed yr ymchwil fod gwariant real ar wasanaethau cynllunio lleol wedi gostwng 43% rhwng 2009 a 2024. Cododd cyfartaledd adennill costau mewn rheoli datblygu o 46% i 56% dros yr un cyfnod.[12]
Mae lefelau ffosfforws uchel mewn ardaloedd cadwraeth arbennig afonydd yn golygu bod angen mesurau lliniaru maetholion ar lawer o gynigion datblygu. Mae Archwilio Cymru hefyd yn rhestru gofynion rhyddhau ffosffad a draenio fel rhwystrau posibl i dai fforddiadwy newydd.[13][14]

Y cyd-destun polisi

Daeth Deddf Cynllunio (Cymru) 2026 yn gyfraith ar 27 Ebrill 2026. Y bwriad oedd gwella eglurder cyfreithiol a defnyddioldeb yn hytrach nag ad-drefnu'r system gynllunio.[9]
Dywed Llywodraeth Cymru fod Rheoliadau Ffioedd newydd wedi dod i rym ar 1 Rhagfyr 2025 a'i bod yn ailgyflwyno'r Fframwaith Perfformiad i fonitro perfformiad awdurdodau lleol.[11]
Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru £447,400 i hyfforddi cynllunwyr. Disgwylir i gynllun Cynllunwyr Gwledig Canolbarth a Gorllewin Cymru gyflwyno hyd at 12 o gynllunwyr cymwys dros dair blynedd (2026-2029).[10]

Wedi'i ysgrifennu ym mis Tachwedd 2026 o gofnodion cynghorau ers 20 Medi 2026, ymgynghoriadau agored a ffynonellau swyddogol. Wedi'i ysgrifennu'n awtomatig, yna wedi'i wirio: mae pob pwynt yn enwi ei ffynonellau ac mae pob ffigur yn ymddangos ynddynt. Dilynwch y dolenni i wirio unrhyw beth cyn dibynnu arno.

Ffynonellau

1. Cyfarfod Blaenau Gwent, 28 Hydref 2026 Local Development Plan Annual Monitoring Report 2025-26
2. Cyfarfod Sir Gâr, 22 Hydref 2026 Demolish former takeaway and build convenience store, Tycroes
3. Cyfarfod Powys, 20 Hydref 2026 Local Development Plan annual monitoring report 2026
4. Cyfarfod Conwy, 20 Hydref 2026 Local List of buildings: draft guidance for consultation
5. Cyfarfod Sir Gâr, 19 Hydref 2026 Annual monitoring report on the adopted Local Development Plan
6. Cyfarfod Sir Gâr, 14 Hydref 2026 Draft planning guidance for public consultation
7. Cyfarfod Bro Morgannwg, 8 Hydref 2026 Castle Hotel, Barry: apartments and car parking
8. Cyfarfod Torfaen, 7 Hydref 2026 Progress on preparing the Joint Local Development Plan
9. Planning (Wales) Act 2026 - Senedd Business
10. Investment boost to help grow Wales's planning workforce
11. Written Statement: Speeding up planning (20 January 2026)
12. Written Statement: Research Publication
13. Plenary 01/10/2025 - Welsh Parliament
14. Affordable housing September 2024

Beth mae cynghorau'n ei wneud

Mae cynghorau'n penderfynu ar geisiadau cynllunio ar gyfer adeiladau newydd, estyniadau a newidiadau defnydd, ac yn ysgrifennu'r cynllun datblygu lleol sy'n dweud ble gall cartrefi a swyddi newydd fynd. Mae parciau cenedlaethol yn penderfynu ar geisiadau o fewn eu ffiniau.

Pwy sy'n penderfynu

Swyddogion cynllunio sy'n penderfynu ar y rhan fwyaf o geisiadau. Mae rhai mwy neu ddadleuol yn mynd i bwyllgor cynllunio'r cynghorwyr, sy'n cyfarfod yn gyhoeddus.

Dweud eich dweud

Gall unrhyw un roi sylwadau ar gais tra ei fod ar agor, fel arfer am 21 diwrnod. Cadwch at faterion cynllunio fel traffig, dyluniad, sŵn ac edrych dros eiddo.

Mewn rhifau

Mae cynghorau Cymru yn bwriadu gwario £40 y pen ar hyn yn 2026-27.
Mae'n amrywio o £13 yn Sir Benfro i £152 yn Castell-nedd Port Talbot.
Ceisiadau cynllunio a benderfynwyd o fewn wyth wythnos: 45% ar draws Cymru.

Sut mae pob cyngor yn gwneud Penderfyniadau cynllunio fesul awdurdod

Fesul cyngor, y 12 mis diwethaf

Faint o eitemau agenda ar y pwnc hwn y deliodd pob cyngor â nhw, a faint oedd â phenderfyniad wedi'i gofnodi.

Cyngor	Eitemau	Gyda phenderfyniad
Rhondda Cynon Taf	103	93
Caerffili	96	0
Gwynedd	65	50
Wrecsam	59	43
Sir Benfro	57	51
Sir Ddinbych	39	33
Sir Gâr	26	21
Pen-y-bont ar Ogwr	24	0
Powys	21	11
Ceredigion	21	12
Castell-nedd Port Talbot	20	18
Blaenau Gwent	19	17
Caerdydd	19	18
Casnewydd	18	12
Conwy	18	18
Abertawe	16	16
Bro Morgannwg	16	11
Torfaen	14	12
Sir Fynwy	13	10
Sir y Fflint	10	6
Merthyr Tudful	5	5